Thế giới những ngày đầu năm 2026 đang chứng kiến một cơn địa chấn trong quan hệ thương mại quốc tế, bắt nguồn từ những quyết định pháp lý và chính trị tại Washington D.C. Tâm điểm của mọi cuộc thảo luận tại các diễn đàn kinh tế hiện nay chính là khái niệm thuế đối ứng – một công cụ chính sách đã được Tổng thống Donald Trump sử dụng mạnh mẽ và vừa qua đã trở thành mục tiêu của một phán quyết lịch sử từ Tòa án Tối cao Mỹ. Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, việc hiểu rõ bản chất, diễn biến và các kịch bản ứng phó với loại thuế này không chỉ là vấn đề lợi nhuận mà còn là yếu tố sống còn để duy trì vị thế trên thị trường Mỹ.
Phán Quyết Lịch Sử Của Tòa Án Tối Cao Và Khoảng Trống Pháp Lý
Ngày 20 tháng 2 năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi Tòa án Tối cao Mỹ chính thức ra phán quyết bác bỏ mức thuế đối ứng mà chính quyền Tổng thống Trump đã áp dụng lên hàng hóa từ nhiều quốc gia. Lý lẽ cốt lõi được tòa đưa ra là tính không hợp lý trong cơ sở pháp lý và cách thức áp đặt thuế, cho rằng các biện pháp này vượt quá thẩm quyền hành pháp mà không có sự đồng thuận đầy đủ từ các cơ quan lập pháp hoặc thiếu các minh chứng kinh tế thuyết phục. Quyết định này ngay lập tức tạo ra một làn sóng chấn động, bởi nó gián tiếp thừa nhận rằng hàng tỷ USD tiền thuế đã được thu trong thời gian qua là dựa trên một nền tảng không vững chắc.
Tuy nhiên, phán quyết của tòa án lại để lại một khoảng trống lớn khi không chỉ rõ phương án xử lý đối với số tiền thuế đã thu “sai”. Điều này đẩy chính quyền Mỹ và các doanh nghiệp nhập khẩu vào một cuộc chiến pháp lý mới đầy cam go. Ước tính số tiền thuế đang nằm trong diện tranh chấp lên tới hơn 170 tỷ USD. Đây là một con số khổng lồ, đủ sức làm rung chuyển ngân sách quốc gia và gây ra những hệ lụy tài chính phức tạp. Các chuyên gia pháp lý dự báo rằng sẽ có hàng loạt đơn kiện từ các tập đoàn nhập khẩu Mỹ nhằm đòi lại quyền lợi, tạo nên một tiền lệ chưa từng có trong lịch sử thương mại hiện đại.
Phản Đòn Từ Nhà Trắng: Thuế Đối Ứng Mới Và Chiến Thuật 150 Ngày
Không nằm ngoài dự đoán của các nhà quan sát chính trị, Tổng thống Trump đã có phản ứng quyết liệt ngay sau khi phán quyết được công bố. Thay vì lùi bước, ông đã thực hiện một động thái “phản đòn” đầy tính toán bằng việc ký sắc lệnh áp đặt mức thuế đối ứng mới ở mức 10% áp dụng trên phạm vi toàn cầu. Sắc lệnh này có hiệu lực ngay lập tức từ ngày 24 tháng 2 năm 2026, với thời hạn thực thi ban đầu là 150 ngày. Đây được xem là một khoảng thời gian “đệm” để chính quyền Mỹ đánh giá lại các thỏa thuận thương mại song phương và gây áp lực lên các đối tác quốc tế.
Đáng chú ý hơn, Tổng thống Trump không ngần ngại đưa ra lời đe dọa sẽ nâng mức thuế này lên 15% nếu các quốc gia không có những nhượng bộ tương xứng về quyền lợi thương mại cho Mỹ. Việc sử dụng con số 10% và đe dọa tăng lên 15% cho thấy một chiến thuật quen thuộc: tạo ra sự bất ổn để chiếm ưu thế trên bàn đàm phán. Đối với các quốc gia xuất khẩu lớn như Việt Nam, con số 10% này là một rào cản chi phí đáng kể, có khả năng làm xói mòn lợi thế cạnh tranh của hàng hóa nội địa nếu không có các biện pháp tối ưu hóa chuỗi cung ứng và chi phí logistics kịp thời.
Danh Mục Ngoại Lệ Và Sự Tiếp Diễn Của Mục 301
Trong bối cảnh cơn bão thuế đối ứng đang quét qua, vẫn có những “hòn đảo biệt lập” cho một số nhóm hàng hóa cụ thể. Theo sắc lệnh mới, các mặt hàng nhôm và thép vốn đã chịu mức thuế theo Mục 232 (Section 232) sẽ không nằm trong diện điều chỉnh của đợt thuế 10% lần này. Điều này cho thấy Mỹ vẫn duy trì một cơ chế bảo hộ riêng biệt và khắt khe đối với ngành công nghiệp nặng. Bên cạnh đó, hàng hóa thuộc nhóm các quốc gia trong Hiệp định Mỹ – Mexico – Canada (USMCA) cũng được hưởng quy chế ưu đãi, giúp các doanh nghiệp trong khu vực này tránh được cú sốc thuế quan mới nhất.
Song song với việc áp thuế mới, chính quyền Mỹ tiếp tục khẳng định niềm tin vào các công cụ điều tra thương mại truyền thống, đặc biệt là Mục 301 (Section 301). Đây chính là vũ khí đã được sử dụng để áp mức thuế 25% lên hàng hóa Trung Quốc từ năm 2018. Việc tiếp tục sử dụng Mục 301 để điều tra sự “nghi ngờ” đối với các quốc gia khác cho thấy Mỹ đang mở rộng diện thực thi công lý thương mại một cách chủ động. Các quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Mỹ, bao gồm cả Việt Nam, cần đặc biệt lưu tâm đến các cuộc điều tra này, bởi chúng thường là tiền đề cho những mức thuế trừng phạt cao hơn trong tương lai.
Góc Nhìn Ngoại Giao: Nhận Định Của Tổng Bí Thư Tô Lâm Tại Mỹ
Một điểm nhấn quan trọng trong đợt biến động này là sự trùng hợp về thời điểm khi Tổng Bí thư Tô Lâm đang có chuyến công tác quan trọng tại Mỹ. Trong các cuộc làm việc cấp cao, Tổng Bí thư đã đưa ra những nhận định rất khéo léo và sắc sảo về tình hình hiện tại. Ông cho rằng, việc Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ mức thuế cũ có thể là một chiến thắng về mặt pháp lý cho các quốc gia, nhưng xét dưới góc độ tâm lý chính trị và tính cách quyết liệt của ông Trump, điều này lại dẫn tới một kết cục đầy thách thức hơn: một mức thuế cao hơn và các biện pháp bảo hộ nghiêm ngặt hơn.
Nhận định này của Tổng Bí thư không chỉ thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc về nền chính trị nội bộ Mỹ mà còn là lời nhắc nhở cho các doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách trong nước. Chúng ta không nên quá lạc quan vào các thắng lợi pháp lý ngắn hạn tại tòa án Mỹ, bởi hành pháp luôn có những công cụ khác để tái áp đặt các rào cản thương mại. Sự khôn khéo trong ngoại giao kinh tế và việc xây dựng một mối quan hệ đối tác tin cậy, cân bằng lợi ích với Mỹ chính là con đường bền vững nhất để vượt qua những rào cản từ thuế đối ứng.
